మన తెలుగు సామెతలు

అర్థం: ఎవరి వల్ల అయితే అత్యంత ప్రమాదం ఉందో, వాళ్లకే ఆ వస్తువును లేదా బాధ్యతను అప్పగించడం.

కథ: ఒక యజమాని తన కోడిపిల్లలను బయట వదిలి వెళ్తూ, ఆకాశంలో ఎగురుతున్న గద్దను పిలిచి, “నేను వచ్చేదాకా ఈ కోడిపిల్లలను భద్రంగా చూసుకో” అని చెప్పి వెళ్లాడు. వాడు అలా వెళ్లగానే, గద్ద ఒక్కొక్క కోడిపిల్లను ఎత్తుకుని పోయి హాయిగా తినేసింది. శత్రువు చేతికే తాళాలు ఇస్తే జరిగేది ఇదే!

అర్థం: పుట్టుకతోనే బద్ధ శత్రువులు కావడం, ఎదురుపడితే ఒకరినొకరు చంపుకునేంత కోపం ఉండటం.

కథ: పాము, ముంగిస ఎక్కడ ఎదురుపడినా కారణం లేకుండానే భీకరంగా పోట్లాడుకుంటాయి. ముంగిస పామును చంపాలని చూస్తుంది, పాము ముంగిసను కాటు వేయాలని చూస్తుంది. ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య ఎప్పటికీ రాజీ పడలేని భయంకరమైన శత్రుత్వం ఉంటే దీన్ని వాడతారు.

అర్థం: ఒక సమస్యను పరిష్కరించడానికి ఒక అద్భుతమైన ఐడియా ఉన్నా, ఆ ప్రమాదకరమైన పనిని ఆచరణలో పెట్టడానికి ఎవరూ ముందుకు రాకపోవడం.

కథ: ఎలుకలన్నీ సమావేశమై, పిల్లి బారినుండి తప్పించుకోవడానికి ఒక గొప్ప నిర్ణయం తీసుకున్నాయి. “పిల్లి మెడలో ఒక గంట కడితే, అది వస్తున్నప్పుడు శబ్దం విని మనం పారిపోవచ్చు” అని అనుకున్నాయి. అన్నీ చప్పట్లు కొట్టాయి, కానీ “అంత క్రూరమైన పిల్లి మెడలో ఆ గంట కట్టడానికి ముందు ఎవరు వెళ్తారు?” అనేసరికి అంతా సైలెంట్ అయిపోయారు.

అర్థం: అమాయకుడిగా లేదా చిన్న స్థాయిలో ఉన్నవాడు నెమ్మదిగా కన్నింగ్ గా మారి అందరినీ మోసం చేసే స్థాయికి ఎదగడం.

కథ: ఒక గోడ మీద ఉండే చిన్న తొండను చూసి ఎవరూ భయపడరు, పట్టించుకోరు. కానీ అది రోజులు గడిచేకొద్దీ రంగులు మార్చే పెద్ద ఊసరవెల్లిలా తయారై, చెట్ల మీద కలిసిపోయి ఎవరికీ కనబడకుండా కీటకాలను మోసం చేసి తినడం మొదలుపెట్టింది. చిన్న స్వభావం ముదిరి మోసపూరితంగా మారడమే ఇది.

అర్థం: ఎటువంటి సంబంధం లేని రెండు పనులు ఒకే సమయంలో యాదృచ్ఛికంగా (Coincidence) జరగడం.

కథ: ఒక పెద్ద తాటి చెట్టు కింద ఒక మనిషి కూర్చున్నాడు. సరిగ్గా అదే సమయానికి ఒక కాకి ఎగురుకుంటూ వచ్చి ఆ చెట్టు కొమ్మ మీద వాలింది. అది వాలిన మరుక్షణం బాగా పండిన ఒక తాటికాయ కింద పడింది. కాకి వాలడం వల్లే ఆ కాయ పడింది అని అనుకోలేము కదా, అది కేవలం యాదృచ్ఛికం.

అర్థం: ఒక తప్పు చేసినవాడికి, వాడితో పాటే ఆ తప్పులో పాలుపంచుకున్న వాడే సాక్ష్యం చెప్పడానికి రావడం.

కథ: ఒక ఇంట్లో పిల్లి పాల గిన్నెను పలగ్గొట్టింది. యజమాని వచ్చి “పాలు ఎవరు ఒలకబోశారు?” అని అడిగితే, పిల్లి “నేను కాదు, కావాలంటే ఆ మూల ఉన్న ఎలుకను అడగండి” అంది. ఎలుక భయంతో లేదా పిల్లితో కుమ్మక్కై “అవును, పిల్లి చేయలేదు” అని అబద్ధం చెప్పింది. దొంగకు దొంగే సాక్ష్యం.

అర్థం: విలువ లేని వ్యక్తికి లేదా పనికిమాలిన వస్తువుకు, దానికి తగ్గట్టుగానే చవకైన లేదా నాసిరకం వైద్యం/మర్యాద సరిపోతుంది.

కథ: ఒక రైతు గాడిదకు వీపు మీద చిన్న గాయం అయింది. దానికి ఖరీదైన ఆయింట్మెంట్లు, మందులు రాస్తే వృధా అని, పక్కనే ఉన్న పొయ్యిలోని బూడిదను తీసుకొచ్చి ఆ పుండు మీద రాశాడు. ఆ బూడిదకే ఆ పుండు మానిపోయింది. చవకబారు పనులకు చవకబారు పరిష్కారాలే సరైనవి.

అర్థం: గొప్పవారికి లేదా ధైర్యవంతులకు పుట్టే పిల్లలు కూడా అంతే గొప్పగా, ధైర్యంగా ఉంటారు కానీ పిరికివాళ్లుగా ఉండరు.

కథ: అడవిలో ఒక సింహం పిల్ల ఆడుకుంటూ పులి గుహ దగ్గరకు వెళ్లింది. అక్కడ ఉన్న చిన్న పులి పిల్ల ఏమాత్రం భయపడకుండా సింహం పిల్లపైకి గర్జించింది. అది చూసిన జంతువులు, “అంత పెద్ద పులికి పుట్టిన పిల్ల పిల్లి లాగా భయపడి ఎందుకు దాక్కుంటుంది? దానికీ ఆ ధైర్యం ఉంటుంది కదా” అనుకున్నాయి.

అర్థం: ఒక వైపు తీవ్రమైన బాధ లేదా నష్టం జరుగుతున్నా, తమ తప్పు బయటపడుతుందన్న భయంతో ఎవరికీ చెప్పుకోలేక కుమిలిపోవడం.

కథ: ఒక దొంగ రాత్రి పూట ఎవరికీ కనబడకుండా ఒక ఇంట్లో దూరాడు. చీకట్లో వాడి కాలు ఒక పెద్ద తేలు మీద పడి, అది గట్టిగా కుట్టింది. ప్రాణం పోయేంత నొప్పి వస్తున్నా సరే, గట్టిగా అరిస్తే ఇంటివాళ్లు లేచి పట్టుకుని చితకబాదుతారని భయపడి, నోరు నొక్కుకుని ఆ బాధను గుట్టుగా భరించాడు.

అర్థం: తాను పట్టిన కుందేలుకు మూడే కాళ్లు ఉన్నాయని వాదించే మొండితనం (తాను చెప్పిందే వేదం అనే మూర్ఖత్వం).

కథ: ఒక వేటగాడు ఒక కుందేలును పట్టుకున్నాడు. పట్టుకునే క్రమంలో దాని ఒక కాలు విరిగిపోయి మూడు కాళ్లే మిగిలాయి. దాన్ని ఊళ్లోకి తీసుకొచ్చి, “చూడండి, నా కుందేలుకు పుట్టుకతోనే మూడే కాళ్లు ఉన్నాయి” అని అందరితో వాదించడం మొదలుపెట్టాడు. అందరికీ అది అబద్ధం అని తెలిసినా వాడు మాత్రం తన పట్టు విడవలేదు.

అర్థం: పుట్టుకతో వచ్చిన సహజమైన గుణాన్ని, రంగును లేదా చెడ్డ బుద్ధిని ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా మార్చలేము (నలుపు నలుపే కానీ తెలుపు కాదు).

కథ: ఒక చాకలివాడికి ఎలుక చర్మం దొరికింది. అది నల్లగా ఉందని, దానికి సబ్బులు పెట్టి, బండకేసి బాది సంవత్సరం పాటు ఉతికాడు. అయినా ఆ చర్మం తెల్లగా మారలేదు సరికదా, చిరిగిపోయి పనికిరాకుండా పోయింది. ఎవరి నైజాన్ని వాళ్లు మార్చుకోలేరు.

అర్థం: జరగడానికి ఏమాత్రం ఆస్కారం లేని ఒక అసాధ్యమైన విషయాన్ని, జరిగిందని నమ్మబలకడం.

కథ: ఒక బద్ధకస్తుడు పనికి వెళ్లకుండా ఇంట్లో పడుకున్నాడు. వాళ్ల యజమాని వచ్చి అడిగితే, “నేను ఇవాళ ఎంత కష్టపడ్డానంటే నా జేబులో ఉన్న కోడిగుడ్డుకి కూడా చెమటలు పట్టాయి” అని అబద్ధం చెప్పాడు. కోడిగుడ్డుకు స్వేద రంధ్రాలు (pores) ఉండవు, దానికి చెమట పట్టడం అసాధ్యం. ఆ మాట విన్న యజమాని నవ్వి వాడికి గట్టిగా బుద్ధి చెప్పాడు.

అర్థం: అనుభవం లేని వాళ్ళు లేదా కొత్తగా పని నేర్చుకుంటున్న వాళ్ళు అనవసరమైన అత్యుత్సాహంతో, తెలియని విషయాల్లో తలదూరుస్తూ ఎక్కువ హడావిడి చేయడం.

కథ: అప్పుడే గుడ్డులోంచి బయటకు వచ్చిన ఒక కోడి పిల్ల, తనకెంతో బలం ఉందని భావించి, వాళ్ల అమ్మ మాట వినకుండా పరిగెత్తడం మొదలుపెట్టింది. అది గెంతుకుంటూ పక్క ఊళ్లలోకి వెళ్లి దారి తప్పిపోయింది. పెద్ద కోళ్లు మాత్రం తమ పరిమితులు తెలుసుకుని పెరట్లోనే సురక్షితంగా ఉన్నాయి.

అర్థం: ఒకరిని ఎంత గొప్ప స్థానంలోకి లేదా మంచి వాతావరణంలోకి తీసుకెళ్లినా, వారి నీచమైన బుద్ధిని మార్చుకోలేరు.

కథ: ఒక వ్యాపారి తన కుక్కను ఎంతో మురిపంగా అలంకరించి ఒక పెద్ద సంత (మార్కెట్) కు తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ ఖరీదైన బట్టలు, రుచికరమైన మిఠాయిల దుకాణాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. కానీ ఆ కుక్క అవేమీ పట్టించుకోకుండా, తిన్నగా పరిగెత్తుకుంటూ వెళ్లి పాత చెప్పులు కుట్టే దుకాణం దగ్గర చెప్పులను కొరకడం మొదలుపెట్టింది.

అర్థం: అల్ప బుద్ధి గలవాళ్లు ఎంత అరిచినా లేదా విమర్శించినా, గొప్పవారి స్థానానికి ఎలాంటి ముప్పు రాదు.

కథ: ఒక గుట్ట మీద నిలబడిన కొన్ని నక్కలు ఆకాశం వైపు చూస్తూ గట్టిగట్టిగా ఊళలు వేస్తూ దేవతలను భయపెట్టాలని చూశాయి. కానీ ఆ నక్కల అరుపులు ఏమాత్రం దేవేంద్రుడికి వినబడవు, ఆ అరుపులకు భయపడి స్వర్గలోకం కంపిస్తుందా? లేదు కదా!

అర్థం: ఒక వ్యక్తికి ఎంత గొప్ప నైపుణ్యం ఉన్నా, దాన్ని గుర్తించి ప్రోత్సహించే వాళ్లు లేని చోట ప్రదర్శించడం వృధా.

కథ: ఒక అందమైన నెమలి దట్టమైన అడవిలోకి వెళ్లి, తన పురి విప్పి ఎంతో అద్భుతంగా నాట్యం చేసింది. కానీ అక్కడ దాని నాట్యాన్ని చూసి చప్పట్లు కొట్టేవాళ్లు ఎవరూ లేరు. ఎంత బాగా ఆడినా, దాన్ని మెచ్చుకునే వారే లేనప్పుడు ఆ నాట్యానికి గుర్తింపు ఎక్కడినుంచి వస్తుంది?

అర్థం: చిన్న ప్రయత్నమే అయినా పదేపదే నిరంతరంగా చేస్తే, ఎంతటి కష్టమైన పనైనా లేదా అసాధ్యమైనదైనా సాధించవచ్చు.

కథ: అడవిలో ఒక పెద్ద బండరాయి ఉంది. దాని మీదుగా రోజూ కొన్ని వేల చీమలు ఆహారం కోసం వరుసలో వెళ్తూ ఉండేవి. చీమ కాలు ఎంత బరువు ఉంటుంది? కానీ సంవత్సరాల తరబడి ఆ చీమలు ఒకే దారిలో నడవడం వల్ల, ఆ గట్టి బండరాతి మీద కూడా ఒక చిన్న గాడి (గుంత దారి) ఏర్పడింది.

అర్థం: ఇద్దరు బలవంతులు లేదా పెద్దవాళ్లు యుద్ధం చేసుకుంటే, మధ్యలో సంబంధం లేని బలహీనులకు నష్టం వాటిల్లుతుంది.

కథ: అడవిలో రెండు పెద్ద ఏనుగులు ఆధిపత్యం కోసం భీకరంగా పోట్లాడుకుంటున్నాయి. అవి ఒకదానినొకటి ఢీకొట్టుకుంటూ చెట్లను, పొదలను తొక్కుతుంటే… ఆ పొదల్లో నివసిస్తున్న ఎన్నో చిన్నచిన్న దోమలు, కీటకాలు వాటంతట అవే ఆ ఏనుగుల కాళ్ల కింద నలిగిపోయి ప్రాణాలు కోల్పోయాయి.

అర్థం: ఒకరికి దారి చూపించగలం లేదా అవకాశం ఇవ్వగలం, కానీ వాళ్లు దాన్ని వాడుకునేలా బలవంతం చేయలేము.

కథ: ఒక యజమాని తన గుర్రానికి దాహం వేస్తుందని, దాన్ని ఎంతో కష్టపడి లాక్కుంటూ ఒక స్వచ్ఛమైన నీటి చెరువు దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు. కానీ ఆ గుర్రం ఎంతకీ నోరు తెరవలేదు. దానికి ఇష్టం లేనప్పుడు యజమాని దానితో బలవంతంగా నీళ్లు ఎలా తాగించగలడు?

అర్థం: ఒక సున్నితమైన లేదా విలువైన వస్తువును దాన్ని అలంకరించుకోవడం చేతకాని మూర్ఖుడికి ఇవ్వడం.

కథ: ఒక రాజుగారి తోటమాలి ఎంతో కష్టపడి రంగురంగుల సువాసనల పూలతో ఒక అందమైన దండ గుచ్చాడు. దాన్ని తీసుకెళ్లి ఒక కోతి చేతికి ఇస్తే, అది దాన్ని మెడలో వేసుకోకుండా, పూలన్నింటినీ పీకి ముక్కలు ముక్కలు చేసి నేలపాలు చేసింది.

అర్థం: ఇద్దరు వ్యక్తులు తమ స్వార్థం కోసం పోట్లాడుకుంటే, మధ్యలో మూడోవాడు వచ్చి ఆ లాభాన్ని తీసుకెళ్తాడు.

కథ: రెండు పిల్లులకు ఒక రొట్టె ముక్క దొరికింది. దాన్ని సమానంగా పంచుకోవడంలో వాటన్నింటి మధ్య గొడవ మొదలైంది. అటుగా వచ్చిన ఒక కోతి, “నేను త్రాసు తెచ్చి సమానంగా తూకం వేస్తాను” అని చెప్పి, ఏ వైపు ఎక్కువ ఉంటే ఆ వైపు ముక్క కొరుక్కుంటూ తింటూ… ఆఖరికి మొత్తం రొట్టెను తానే తినేసి వెళ్లిపోయింది. పిల్లులకు ఆకలే మిగిలింది.

అర్థం: గత్యంతరం లేక పస్తులుంటే, దాన్ని గొప్ప వ్రతం లేదా త్యాగం లాగా చెప్పుకోవడం.

కథ: ఒక ఊరకుక్కకు రోజంతా తిరగినా ఎక్కడా కనీసం ఒక్క ముద్ద కూడా దొరకలేదు. ఆకలితో అల్లాడిపోతూ ఒక చెట్టు కింద పడుకుంది. వేరే కుక్క వచ్చి “ఏంటి పడుకున్నావు?” అని అడిగితే, తన దరిద్రాన్ని కప్పిపుచ్చుకోవడానికి “ఈరోజు ఏకాదశి కదా, అందుకే ఎంతో నిష్టగా ఉపవాసం చేస్తున్నాను” అని గంభీరంగా చెప్పింది.

అర్థం: తాము రాత్రింబవళ్లు కష్టపడి కూడబెట్టిన సంపదను, చివరికి ఇంకెవరో వచ్చి సునాయాసంగా పట్టుకుపోవడం.

కథ: వేలాది తేనెటీగలు ఎంతో శ్రమించి, పువ్వుపువ్వుకూ తిరిగి మధురాన్ని సేకరించి ఒక పెద్ద తేనెతుట్టెను నిర్మించాయి. రేపు దాన్ని తమ పిల్లలకు పెడదాం అనుకునేలోపు, ఒక మనిషి వచ్చి పొగ పెట్టి ఈగలను తరిమేసి, ఆ తేనెను మొత్తం లాక్కుపోయాడు.

అర్థం: ఎంతటి బలవంతుడైనా సరే, ఐకమత్యంతో ఉన్న బలహీనుల గుంపు ముందు తలవంచాల్సిందే.

కథ: ఒక పెద్ద విష సర్పం, ఒక చీమల పుట్టను ఆక్రమించుకుని అందులోంచి చీమలన్నింటినీ తరిమేయాలని ప్రయత్నించింది. కానీ లక్షలాది చీమలు ఒక్కసారిగా ఐకమత్యంతో ఆ పాము మీదకు దాడి చేసి, ఒళ్లంతా కుట్టడం మొదలుపెట్టాయి. ఆ దెబ్బకు భరించలేక పాము ప్రాణాలు అరచేతిలో పెట్టుకుని పారిపోయింది.

అర్థం: ఒకేసారి ఊహించని సంఖ్యలో శత్రువులు లేదా కష్టాలు వచ్చిపడి, ఉన్నదంతా సర్వనాశనం చేయడం.

కథ: ఒక రైతు ఎంతో కష్టపడి ఆరుగాలం శ్రమించి పచ్చటి పంట పండించాడు. రేపు కోత కోద్దాం అనుకునేలోపు, ఆకాశం చీకటి పడేలా లక్షలాది మిడతలు ఒకేసారి దండుగా వచ్చి పంట మీద వాలాయి. క్షణాల్లో ఆ పచ్చటి పంటను పూర్తిగా తినేసి మాయమైపోయాయి.

అర్థం: ప్రమాదకరమైన వ్యక్తులను లేదా కష్టాలను మనమే ప్రేమగా లేదా అజ్ఞానంతో దగ్గరకు తీసుకోవడం.

కథ: అడవిలో ఒక ముళ్ల పంది చాలా ముద్దుగా గుండ్రంగా చుట్టుకుని పడుకుంది. దాన్ని చూసి ముచ్చటపడిన ఒక కోతి పిల్ల, వెళ్లి ఆప్యాయంగా గట్టిగా కౌగిలించుకుంది. అంతే, పంది ఒంటిపై ఉన్న పదునైన ముళ్ళన్నీ కోతికి గుచ్చుకుని, రక్తమోడుతూ ఏడుచుకుంటూ పారిపోయింది.

అర్థం: చావు అంచుల్లో ఉన్నా కూడా కోరికలు, ఆశలు చావకపోవడం.

కథ: ఒక కప్పను సగం వరకు ఒక పాము మింగేసింది. ఇంకో నిమిషంలో కప్ప ప్రాణాలు పోతాయి. కానీ సరిగ్గా అదే సమయంలో తన ముక్కు ముందునుంచి ఒక ఈగ ఎగురుకుంటూ వెళ్తుంటే, ఆ ప్రాణాపాయ స్థితిలో కూడా ఆ ఈగను పట్టుకుని తినాలని కప్ప తన నాలుకను చాచింది.

అర్థం: తమ బాధను ఎవరికీ చెప్పుకోలేని వారు లేదా లోపల ఎంత బాధ పడుతున్నా బయటకు కనిపించని కష్టం.

కథ: ఒక చిన్న చేప తన కుటుంబాన్ని కోల్పోయి విపరీతంగా ఏడుస్తోంది. కానీ అది నీళ్లలో ఉండటం వల్ల, దాని కళ్ల నుంచి వచ్చే కన్నీళ్లు వెంటనే నీటిలో కలిసిపోయాయి. దాని ఏడుపు శబ్దం ఎవరికీ వినబడదు, దాని కన్నీళ్లు ఎవరికీ కనబడవు.

అర్థం: మూర్ఖులకు మంచి మాటలు చెప్తే లేదా వారి తప్పులు వారికి చూపిస్తే, వారు దాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా కోపంతో ఎదురుదాడి చేస్తారు.

కథ: అడవిలో ఒక కోతికి ఒక అద్దం దొరికింది. అందులో తన ముఖం చూసుకుని, “ఎవరో కోతి నావైపు కోపంగా చూస్తోంది” అని భ్రమపడి అద్దం మీద అరిచింది. అద్దంలోని కోతి కూడా అరవడం చూసి, కోపంతో ఆ అద్దాన్ని బండకేసి కొట్టి పగలగొట్టింది.

అర్థం: అతి పెద్ద అవసరానికి, మనం చేసే అత్యంత చిన్న సహాయం ఏమాత్రం సరిపోదు.

కథ: ఎండాకాలంలో ఒక ఏనుగు దాహంతో అల్లాడిపోతూ నడుస్తోంది. దాని పరిస్థితి చూసి జాలిపడిన ఒక ఉడుత, తన చిన్న దోసిట్లోకి కొన్ని నీళ్లు తీసుకొచ్చి ఏనుగు నోట్లో పోసింది. ఉడుత మనసు మంచిదే అయినా, ఆ కొద్దిపాటి నీళ్లు ఏనుగు దాహాన్ని ఏమాత్రం తీర్చలేవు కదా!

అర్థం: ఒక పనికి లేదా బాధ్యతకు ఒప్పుకున్నాక, అందులో ఎంత కష్టం లేదా నామోషీ ఉన్నా సరే తప్పకుండా చేసి తీరాల్సిందే.

కథ: ఒక నాటకంలో ఒక వ్యక్తికి కుక్క వేషం దక్కింది. డబ్బుల కోసం వేషం అయితే వేశాడు కానీ, స్టేజ్ మీద అందరి ముందూ మొరగడానికి సిగ్గుపడ్డాడు. అప్పుడు దర్శకుడు, “వేషం వేసింది కుక్కది. ఇప్పుడు నేను కోకిల లాగా పాడతాను అంటే కుదరదు, మొరగాల్సిందే” అని గట్టిగా బుద్ధి చెప్పాడు.

అర్థం: ఇతరుల బాధను చూసి జాలి పడాల్సింది పోయి, అందులో కూడా తమ స్వార్థాన్ని, లాభాన్ని వెతుక్కునే వాళ్ల స్వభావం.

కథ: ఒక ఎద్దుకు వీపు మీద పెద్ద గాయమై రక్తం కారుతూ ఎంతో బాధపడుతోంది. అటుగా ఎగురుతూ వచ్చిన ఒక కాకి ఆ గాయాన్ని చూసి, ఎద్దు పరిస్థితికి ఏమాత్రం జాలి పడకపోగా, “నాకు మంచి ఆహారం దొరికింది” అని ఆ పుండును తన ముక్కుతో పొడుచుకుంటూ నెత్తురు తాగడం మొదలుపెట్టింది.

అర్థం: ఒకరికి సేవ చేసి లేదా ఒక చోట పెట్టుబడి పెట్టి, సంబంధం లేని మరొకరి నుండి లాభం ఆశించడం.

కథ: ఒక అమాయకపు రైతు, తన దగ్గరున్న ఖరీదైన మేలురకం గడ్డిని తీసుకెళ్లి ఏ పని చేయని సోమరిపోతు గాడిదకు మేపాడు. ఆ తర్వాత చేతిలో బకెట్ పట్టుకుని ఆవు దగ్గరకు వెళ్లి పాలు పిండబోయాడు. ఆకలితో ఉన్న ఆవు కోపంతో అతన్ని గట్టిగా తన్నింది.

అర్థం: ఎటూ కదల్లేని ఇరుకులో లేదా అత్యంత దుర్భరమైన, అసహ్యకరమైన పరిస్థితిలో కూరుకుపోవడం.

కథ: పశువులకు పెట్టడానికి పులిసిన అన్నం, ఊక కలిపి కుడితి నీళ్లు తయారుచేసి ఒక తొట్టిలో ఉంచారు. గోడ మీద ఉన్న బల్లి అదుపు తప్పి ఆ కుడితిలో పడింది. ఆ జిగటగా ఉన్న నీళ్లలోంచి బయటకు రాలేక, అలాగని అందులో ఉండలేక నరకం అనుభవించింది.

అర్థం: అధికారి లేదా యజమాని బలహీనపడితే, కింద పనిచేసేవాళ్ళు భయం లేకుండా ఇష్టమొచ్చినట్లు ప్రవర్తించడం.

కథ: ఇంట్లో ఉండే పిల్లి వయసు మీరిపోయి కళ్లు కనబడని స్థితికి చేరుకుంది. ఈ విషయం గ్రహించిన ఎలుకలు, ఇక తమను ఎవరూ ఏమీ చేయలేరన్న ధైర్యంతో పిల్లి ముందే గెంతులు వేస్తూ, దాని మీదుగా పరుగులు పెడుతూ భయం లేకుండా ఆటలు ఆడటం మొదలుపెట్టాయి.

అర్థం: ఒకరు ఎంతో కష్టపడి ఒక దాన్ని నిర్మిస్తే, ఇంకొకడు ఎటువంటి శ్రమ లేకుండా వచ్చి దాన్ని లాక్కోవడం.

కథ: లక్షలాది చీమలు ఎంతో కష్టపడి మట్టిని మోసుకొచ్చి ఒక అందమైన, సురక్షితమైన పుట్టను కట్టుకున్నాయి. తీరా పుట్ట పూర్తయ్యాక, అటుగా వచ్చిన ఒక సోమరిపోతు పాము ఆ పుట్టను చూసి, బుసలు కొడుతూ చీమలన్నింటినీ భయపెట్టి తరిమేసి దాన్ని తన సొంత ఇల్లుగా మార్చుకుంది.

అర్థం: గొప్ప వ్యక్తిత్వం లేదా ఆత్మగౌరవం ఉన్నవాళ్లు, ఎంతటి కష్టకాలంలో ఉన్నా తమ స్థాయిని దిగజార్చుకోరు.

కథ: అడవిలో ఒక సింహానికి రోజుల తరబడి వేట దొరకక ఆకలితో నీరసించిపోయింది. అటుగా వెళ్తున్న ఒక జింక జాలిపడి “రాజా, నా ప్రాణం తీయకండి, కావాలంటే ఈ పచ్చటి గడ్డి తిని ఆకలి తీర్చుకోండి” అంది. అప్పుడు సింహం, “పస్తులుండి ప్రాణాలు వదిలినా సరే, నా నైజం మర్చిపోయి ఆవులాగా గడ్డి తినను” అని గంభీరంగా చెప్పింది.

అర్థం: పైకి ఎంతో భక్తిగా, అమాయకంగా నటిస్తూ… అవతలి వాళ్ళను మోసం చేసి లాభం పొందే ప్రయత్నం.

కథ: ఒక కొలనులో కొంగ ఒంటి కాలిపై నిలబడి, కళ్ళు మూసుకుని ఎంతో నిష్టగా తపస్సు చేస్తున్న ముని లాగా నటించింది. దాన్ని చూసిన చేపలు “ఈ కొంగ ఎంతో మంచిది, హింస వదిలేసింది” అనుకుని దానికి దగ్గరగా ఈదుకుంటూ వెళ్లాయి. అంతే, సమయం చూసి కొంగ కళ్ళు తెరిచి వాటన్నింటినీ ఒకేసారి మింగేసింది.

అర్థం: ఎదుటివాడు చెప్పే మాటల్లో కనీస లాజిక్ ఉందో లేదో అని కూడా ఆలోచించకుండా, గుడ్డిగా నమ్మేయడం.

కథ: ఒక పనివాడు పరుగున వచ్చి తన యజమానితో “అయ్యా, మన ఎద్దు ఈనింది (పిల్లను కన్నది)!” అని చెప్పాడు. ఆ యజమాని కనీసం మగ జంతువైన ఎద్దు ఎలా కంటుంది అని కూడా బుర్రపెట్టి ఆలోచించకుండా, “అలాగా! సరే ఆ పుట్టిన దూడను తీసుకెళ్లి మన గాడి (పశువుల కొట్టం) లో కట్టేయ్” అని అన్నాడు.

అర్థం: చిన్న సమస్యను పదేపదే కెలికి, దాన్ని పరిష్కరించలేని పెద్ద సమస్యగా మార్చుకోవడం.

కథ: ఒక కోతికి కాలి మీద చిన్న గీత పడి పుండు లాగా అయింది. దాన్ని వదిలేస్తే రెండు రోజుల్లో అదే తగ్గిపోయేది. కానీ కోతి బుద్ధి ఊరుకోక, ఆ పుండును రోజూ గోకుతూ, కెలుకుతూ రక్తం వచ్చేలా చేసింది. చివరికి ఆ చిన్న పుండు కాస్తా ప్రాణాలు తీసే బ్రహ్మరాక్షసిలా పెద్దగా మారిపోయింది.

అర్థం: చాలా చిన్న సమస్యకు లేదా బలహీనమైన వ్యక్తిపై అత్యంత భారీ శక్తిని లేదా కఠినమైన శిక్షను ప్రయోగించడం.

కథ: ఒక గొప్ప రాజుగారి నిద్రను ఒక చిన్న పిచ్చుక పదేపదే కిలకిలారావాలతో పాడుచేస్తోంది. దాంతో కోపమొచ్చిన రాజు, ఆ చిన్న పక్షిని చంపడానికి తన దగ్గరున్న అత్యంత శక్తివంతమైన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించమని మంత్రికి ఆదేశాలిచ్చాడు. ఆ పక్షిని వెళ్లగొట్టడానికి ఒక చిన్న రాయి చాలు, దానికి బ్రహ్మాస్త్రం అవసరమా?

అర్థం: కావాలని ప్రాణాల మీదికి తెచ్చుకునే అత్యంత ప్రమాదకరమైన పనులు చేయడం.

కథ: ఒక అల్లరి కోతి, గాఢ నిద్రలో ఉన్న పులి దగ్గరకు వెళ్లి, దాని మీసాలు పట్టుకుని లాగుతూ ఆడుకోవడం మొదలుపెట్టింది. పులికి మెలకువ వస్తే ఆ కోతి పరిస్థితి ఏంటో ఊహించొచ్చు. ప్రమాదంతో చెలగాటం ఆడేవాళ్ల గురించి చెప్పే కథ ఇది.

అర్థం: ఎవరి బలం వారి వారి స్థానాలను (పరిస్థితులను) బట్టి ఉంటుంది.

కథ: కుందేలు నేల మీద అత్యంత వేగంగా పరుగెత్తి తాబేలును ఆటపట్టించింది. కానీ ఒకసారి వరద వచ్చి నీళ్లు నిండినప్పుడు, కుందేలు కదలలేక మునిగిపోతుంటే, తాబేలు మాత్రం చాలా సులభంగా వేగంగా ఈదుకుంటూ వెళ్లిపోయింది. ఎవరి స్థానంలో వాళ్లు బలవంతులే.

అర్థం: ఇద్దరు పనికిమాలిన వాళ్ళు ఒకరినొకరు పొగుడుకుంటూ గొప్పలు పోవడం.

కథ: ఒక గాడిద, ఒంటె కలుసుకున్నాయి. గాడిద తన కర్కశమైన గొంతుతో అరుస్తుంటే, ఒంటె “ఆహా! నీ పాట ఎంత మధురంగా ఉందో” అని పొగిడింది. దానికి పొంగిపోయిన గాడిద, వంకర కాళ్లు, వంకర మెడ ఉన్న ఒంటెను చూసి “ఓహో! నీ రూపం ఎంత అందంగా ఉందో” అని పొగిడింది. ఇద్దరి అజ్ఞానానికి ఇది ప్రతీక.

అర్థం: పరిసరాలు మార్చినంత మాత్రాన, పుట్టుకతో వచ్చిన గుణం, నైజం మారిపోవు.

కథ: ఒకడు అడవిలో ఒక కాకిని పట్టుకొచ్చి, దానికి రంగులు పూసి, అందమైన బంగారు పంజరంలో పెట్టి పండ్లు పెట్టాడు. అది చూసేవాళ్లకు చిలుకలా అనిపించినా, అది నోరు తెరిచి “కావ్ కావ్” అని అరిచిన మరుక్షణం దాని అసలు రూపం బయటపడింది.

అర్థం: తమను చంపే శత్రువు దగ్గరే ఉంటూ, అది సురక్షితమైన ప్రదేశం అని భ్రమపడటం.

కథ: ఎండ వేడికి తట్టుకోలేని ఒక కప్ప, అప్పుడే పడగ విప్పిన ఒక తాచుపాము నీడలోకి వెళ్లి చల్లగా ఉందని ప్రశాంతంగా కూర్చుంది. పాము తల దించితే ఆ కప్ప ప్రాణాలు గాల్లో కలవాల్సిందే. అత్యంత ప్రమాదకరమైన పరిస్థితుల్లో ఉన్నారని తెలియకుండా బతికేవాళ్ళను ఉద్దేశించిన సామెత ఇది.

అర్థం: ఏదైనా ఒక దాన్ని పట్టుకుంటే ఇక ఎంత కష్టమొచ్చినా వదిలిపెట్టకపోవడం (మొండి పట్టుదల).

కథ: ఒక ఉడుము (Monitor Lizard) ఒక చెట్టు తొర్రలోకి దూరి, లోపల గట్టిగా పట్టుకుంది. దాన్ని వేటగాళ్లు ఎంత లాగినా, దాని తోక తెగిందే తప్ప అది పట్టు మాత్రం విడవలేదు. మొండివాళ్లు ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే ఉడుము పట్టులాగే ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వదలరు.

అర్థం: ఒక పెద్ద కష్టాన్ని దాటడానికి, ఏమాత్రం సామర్థ్యం లేని వాళ్ళ సహాయం తీసుకోవడం.

కథ: ఒక వ్యక్తి ఉరకలెత్తే గోదావరి నదిని దాటాలి. పడవలో వెళ్లక, పక్కనే ఉన్న ఒక కుక్క తోకను పట్టుకుని నదిలోకి దూకాడు. కుక్కకే సరిగ్గా ఈత రాక నీళ్లలో మునిగిపోతుంటే, అది ఈయన్ని ఏం ఒడ్డుకు చేరుస్తుంది? ఇద్దరూ మునిగిపోవాల్సిందే.

అర్థం: మనకు దక్కని వస్తువును లేదా అవకాశాన్ని తక్కువ చేసి మాట్లాడటం.

కథ: ఒక నక్కకు బాగా ఆకలి వేసి, పైకి వేలాడుతున్న ద్రాక్ష పండ్ల గుత్తిని అందుకోవాలని చాలాసార్లు ఎగిరింది. ఎంత ప్రయత్నించినా అవి అందలేదు. అప్పుడు తన అసమర్థతను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి “ఛీ.. ఆ పండ్లు పుల్లగా ఉంటాయి, నాకొద్దులే” అని తనకు తానే చెప్పుకుని అక్కడినుండి వెళ్లిపోయింది.

అర్థం: ఎటు వెళ్తున్నామో, ఏం చేస్తున్నామో తెలియకుండా గుడ్డిగా ప్రవర్తించి నష్టం కలిగించడం.

కథ: ఒక గుడ్డి ఎద్దు దారితప్పి పచ్చటి జొన్న చేలో (పొలంలో) పడింది. దానికి కళ్లు కనిపించకపోవడం వల్ల ఏది పంటో, ఏది దారో తెలియక పిచ్చిపిచ్చిగా అటూ ఇటూ తిరుగుతూ, తినేదానికంటే కాళ్ళతో తొక్కి పాడుచేసిందే ఎక్కువైంది. విచక్షణ లేని వాళ్ళ ప్రవర్తన ఇలాగే ఉంటుంది.